Afgelopen week zijn de definitieve concept kerndoelen gepresenteerd. Naar verwachting worden deze grotendeels per 1 augustus 2027 ingevoerd. De huidige kerndoelen zijn bijna 20 jaar oud en dus was een inhoudelijke actualisatie nodig. Naast de inhoud, zijn echter ook de opbouw en formulering van de kerndoelen aangescherpt. Als school ga je de komende jaren werken met deze geactualiseerde kerndoelen. Hoe anders zijn deze kerndoelen dan de huidige kerndoelen? Hoe kun je praktisch aan de slag met de nieuwe kerndoelen? Daarover alles in dit artikel!
Herkomst kerndoelen
De huidige kerndoelen komen uit 2006. In de jaren daarna zijn er diverse initiatieven geweest rondom onderwerpen als de opkomende digitalisering, differentiatie en 21e-eeuwse vaardigheden – wat stap voor stap is opgepakt voor de overheid en onderwijsinstellingen. Vervolgens is in 2014 het Platform Onderwijs2032 opgericht, wat als doel had het onderwijs te actualiseren. Dit werd bijvoorbeeld gedaan middels Leerlabs: groepen scholen die samen aan de slag zijn gegaan met de adviezen. In navolging van dit platform is in 2018 Curriculum.nu gestart. Dit project bestond uit groepen leraren die per vak(gebied), in samenwerking met vakexperts, hebben toegewerkt naar een advies voor toekomstgericht onderwijs – onder begeleiding van SLO. Zij leverde vervolgens in 2019 het advies voor nieuwe doelen op. Dit advies heeft de basis gevormd van de nieuwe kerndoelen (en examenprogramma’s) die de afgelopen jaren zijn ontwikkeld door SLO, in samenwerking met scholen en andere experts.
Meer over dit hele proces kun je lezen in dit artikel.
Invoering kerndoelen
Er is de afgelopen jaren gewerkt aan de actualisatie van de kerndoelen voor de 9 leergebieden:
- Nederlands;
- rekenen en wiskunde;
- burgerschap;
- digitale geletterdheid;
- mens en maatschappij;
- mens en natuur;
- bewegen en sport;
- kunst en cultuur;
- moderne vreemde talen.
De eerste 4 leergebieden zijn als eerste geschreven: dit zijn de leergebieden die ook wel de basisvaardigheden worden genoemd, oftewel extra belangrijk worden gevonden en zodoende bijvoorbeeld ook extra aandacht zullen gaan krijgen van de Inspectie op het Onderwijs (nieuwe categorie: OP0). Zo zijn de kerndoelen voor Nederlands en Rekenen en Wiskunde al in april 2025 aangeboden aan de Tweede Kamer en is het idee dat scholen hier vanaf 1 augustus 2026 mee gaan werken. In november 2025 zijn de definitieve concept kerndoelen voor alle andere leergebieden aangeboden aan de staatsecretaris, waarna ze zullen worden besproken in de Tweede Kamer en vervolgens de Eerste Kamer. Naar verwachting worden deze daar goedgekeurd en dus wettelijk vastgesteld: inhoudelijke wijzingen zijn nu nog onwaarschijnlijk. Het idee is dat scholen vanaf 1 augustus 2027 gaan werken met deze geactualiseerde kerndoelen.
Vervolgens is idee dat per 1 augustus 2031 alle scholen volledig werken met de geactualiseerde kerndoelen. Tot die tijd zal de onderwijsinspectie slechts adviseren over deze geactualiseerde kerndoelen. Bekijk de planning op deze pagina om per leergebied per vak een duidelijk beeld te krijgen.
Kortom: als school kun je kun je vanaf nu aan de slag met de nieuwe kerndoelen, en heb je tot 2031 de tijd om dat te doen.
Opbouw kerndoelen
Wie de geactualiseerde kerndoelen bekijkt zal opvallen dat deze behoorlijk anders zijn dan de huidige kerndoelen. Hieronder een korte toelichting op wat er anders is qua opbouw, formulering en inhoud.
Opbouw van de kerndoelen
In de kerndoelen van 2006 waren per leergebied karakteristieken en doelen geformuleerd. In de geactualiseerde kerndoelen zijn er per leergebied karakteristieken en verschillende type doelen geformuleerd. Hieronder de type doelen en een voorbeeld er van.
- Aanbodsdoelen: wat je als school moet aanbieden
- De school zorgt voor een rijke taal- en leesomgeving.
- Beheersingsdoelen: kennis en vaardigheden die je als leerling moet beheersen
- De leerling toont begrip van zakelijke en literaire teksten.
- Ervaringsdoelen: inspanning of betrokkenheid die je als leerling moet tonen, meer gericht op algehele ontwikkeling
- De leerling verkent de waarde van literatuur.
Soms vallen beheersing en ervaring in hetzelfde doel, waarbij men spreekt van een hybride doel.
De doelen zijn dus gecategoriseerd, waarbij ook overstijgende, schoolbrede doelen zijn geformuleerd. Ook zijn de kerndoelen specifieker omschreven dan voorheen. Al hoewel kerndoelen streefdoelen blijven (“Ze geven aan wat iedere school in elk geval moet nastreven.”), maakt de concretisering wel scherper wat wordt verwacht en stuurt het zo dus ook aan op een duidelijker dialoog over wat wel en niet aansluit bij de kerndoelen.
Formulering van de kerndoelen
In de kerndoelen van 2006 waren per leergebied enkele, veelal ruim omschreven doelen geformuleerd. In de geactualiseerde kerndoelen is per kerndoel dus meer concreet aangegeven wat er wordt verwacht. Zo bestaat uit kerndoel altijd uit een kernzin, doelzinnen en puntsgewijze uitwerking.
Tevens vind je publicaties van de specifieke leergebieden ook nog ’te denken valt aan’: dit zijn voorbeelden van hoe je aan de puntsgewijze uitwerking kunt werken, maar vallen dus niet onder de verplichte kerndoelen.
Inhoud van de kerndoelen
Inhoudelijk verandert er soms een hoop en soms juist heel weinig. Zo is het leergebied ‘Digitale geletterdheid’ op papier helemaal nieuw (waarschijnlijk werk je er al school al wel aan), maar zul je bij een leergebied als Rekenen en wiskunde en hoop herkennen – ook al is het soms anders geformuleerd. Hieronder een beknopt overzicht van enkele belangrijke inhoudelijke verschillen tussen de huidige en geactualiseerde kerndoelen (voortgezet onderwijs). Wil je voor jouw leergebied écht een goed beeld krijgen van de verschillen? Kijk dan naar per type onderwijs en de vakspecifieke kerndoelen.
| Leergebied | Voorbeeld van toevoeging of wijziging |
|---|---|
| Nederlands | expliciete doelen over evalueren van bronnen, framing, betrouwbaarheid en reflectie op teksten (bijv. kerndoel 2B en 2C) |
| Engels / Moderne vreemd talen | MVT is geïntegreerd in hetzelfde systeem van domeinen (communicatie, taal, etc.) en sluit aan op het ERK, inclusief digitale en communicatieve contexten |
| Rekenen en Wiskunde | een volledig domein voor wiskundige denk-werkwijzen (modelleren, algoritmes, probleemoplossen, aantonen) (kerndoel 14) |
| Mens en Natuur | expliciete doelen rondom modellen, onderzoekscycli, duurzaamheid, technologische systemen (kerndoelen 28–35) |
| Mens en Maatschappij | domein ‘vraagstukken en perspectieven’ behandelt complexe thema’s als duurzame ontwikkeling, historische representatie, deelname en inclusie, rechtvaardige verdeling (kerndoel 24). |
| Kunst en Cultuur | ontwerpen, reflecteren, presenteren en het iteratieve proces zijn expliciet geformuleerd. |
| Bewegen en Sport | nadruk op sociale interactie, persoonlijke ontwikkeling, digitale invloed, veiligheid en gezondheid in sport. |
| Burgerschap (nieuw leergebied) | Basiswaarden van de democratische rechtsstaat & Democratische oefenplaats |
| Digitale geletterdheid (nieuw leergebied) | Programmeren, algoritmes en AI & Digitale burgerschapscompetenties |
Samenvattend zijn de geactualiseerde kerndoelen veel specifieker, actueler, domeinoverstijgend, rijk aan denkvaardigheden en expliciet over digitale en maatschappelijke context, terwijl de oude kerndoelen vooral gericht waren op basisvaardigheden en globaal geformuleerde domeinen.
Aan de slag met de kerndoelen
Hoe kun je nu als school goed aan de slag gaan met de geactualiseerde kerndoelen? Hieronder vijf adviezen.
1. Je doet waarschijnlijk al veel
Nee, je hoeft niet alles anders te gaan doen. Er wordt niet voor niets gesproken over een actualisatie van de kerndoelen (en niet ‘nieuwe’ kerndoelen): het gaat veelal om een doorontwikkeling van de set uit 2006. Bovendien zijn de doelen tot stand gekomen in samenwerking met scholen, die veelal input leveren op basis van praktijkervaring. Je hoeft dus niet het hele onderwijs op de schop te gooien en accuut al je lesmateriaal in de prullenbak te gooien. Er is een grote kans dat je met een hoop van wat nu op papier is gezet, in de praktijk al wat doet.
Wél zullen lesmethodes de komende jaren worden doorontwikkeld om aan te sluiten bij de geactualiseerde kerndoelen én kan het goed zijn dat bepaalde onderdelen in je huidige curriculum nog niet of nog niet voldoende aan bod komen.
2. Vergelijk de kerndoelen en je curriculum
Het is dus belangrijk om voor je leergebied of vak goed te kijken naar de kerndoelen en dit naast je huidige curriculum te houden. Bespreek bijvoorbeeld in je vakgroep de nieuwe puntsgewijze uitwerkingen (zie figuur 1): vind je dat deze punten momenteel voldoende aan bod komen? Zo niet, waar zou dit een logische plek kunnen krijgen in het curriculum? Bedenk hierbij ook dat de kerndoelen het minimale kader zijn: het staat je als sectie en school volledig vrij aanvullend hierop met andere onderpen aan de slag te gaan, bijvoorbeeld van vakvisie of schoolvisie. Benut die ruimte dus ook: zo geef je kleur aan je curriculum!
3. Vertaal de kerndoelen naar leerdoelen
De kerndoelen zijn breed geformuleerd: ze vormen basis van het onderwijs. Ook zijn ze generiek: ze zijn hetzelfde voor alle niveaus. Wil je de kerndoelen vertalen naar het juiste niveau (zodat je vervolgens ook goed kunt determineren), inzichtelijk maken voor leerlingen, toetsbaar maken en er je lessen mede op baseren, dan vragen de kerndoelen om een doorvertaling naar leerdoelen. Zo worden de doelen meer concreet en dus tastbaar.
Een leerdoel bestaat uit inhoud en werkwoord, vaak ook context (en wordt soms aangevuld met succescriteria, met name bij vaardigheden). Hieronder een voorbeeld van een aantal leerdoelen die zijn geformuleerd voor leerjaar 1 op havo-niveau, op basis van een deel van een kerndoel van Mens en Maatschappij. (zie Figuur 2). Misschien zou je zelf de doelen anders formuleren of andere dingen willen aanleren aan je leerlingen? Juist die ruimte is er om zelf te vullen: ga met elkaar bewust aan de slag met wat je leerlingen wilt leren op basis onder andere van de vakvisie en de schoolvisie.
Hoe kom je nu tot goede leerdoelen? Enkele handige hulpmiddelen:
- Lees dit artikel over het formuleren van leerdoelen, inclusief de checklist leerdoelen.
- Lees dit artikel hoe je van kerndoelen naar een concreet ontwerp gaat.
- Lees ons nieuwe boek Curriculumontwerp in een notendop, waarin we uitgebreid ingaan op het zowel technisch formuleren van leerdoelen, als de processtappen erbij.
📚 Je kunt wachten tot methodemakers of andere organisaties leerdoelen schrijven, maar juist door dit zelf te doen, kun je bijvoorbeeld je visie er in verwerken, rekening houden met de context van de school (zoals de doelgroep, regio, enzovoorts) en blijf je bovenal grip houden op je eigen curriculum en voorkom je dat het curriculum overvol raakt. Oftewel: zorg ervoor dat je zelf verantwoordelijk blijft voor de kwaliteit van het onderwijs dat je geeft.
4. Maak het curriculum inzichtelijk
Voor de aanbodsdoelen en basisvaardigheden, waar je schoolbreed aan werkt, wil je met elkaar inzichtelijk maken waar leerlingen wat leren. Hetzelfde geldt voor de meer vakspecifieke doelen, die vaak betrekking kunnen hebben op overstijgende activiteiten: door met elkaar duidelijk te maken waar én hoe leerlingen aan werken, wordt het écht een gezamenlijk curriculum – wat sterk bijdraagt aan de onderwijskwaliteit. Je kunt dit bijvoorbeeld doen door een Excelbestand te ontwikkelen of Word formats te laten invullen en deze te bundelen.
Speciaal voor het inzichtelijk maken van dit alles én het ontwerpen van je onderwijs, hebben wij Curriculum Playground ontwikkeld: een digitale curriculumtool waarin je bijvoorbeeld per vak(gebied) het curriculum in kunt ontwerpen volgens backward design (doelen, toetsing, leeractiviteiten), schoolbrede doelen en leerlijnen zoals de basisvaardigheden in kunt verwerken, alles kunt analyseren en zo nog veel meer. Het is een tool die door steeds meer scholen wordt gebruikt en die we ook veelvuldig inzetten bij onze ontwikkeltrajecten met scholen.
In Curriculum Playground staan ook de geactualiseerde kerndoelen al klaar: zo kun je er direct mee aan de slag.
👉 Meer weten? Bekijk dan curriculumplayground.nl of boek een online demo (30 min).
5. Werk aan curriculumbewustzijn
De methode is niet het curriculum. Wel wordt dit vaak zo gedacht of in ieder geval ervaren. Door als team regelmatig bewust samen het curriculum te ontwikkelen, versterk je samen het curriculumbewustzijn. Zorg er dus voor dat je als team hiervoor bewust de tijd neemt om met elkaar in dialoog te gaan over visie, doelen, toetsing en leeractiviteiten en vervolgens ook dat curriculum te ontwerpen. Daarbij is alleen tijd niet voldoende: het werken aan curriculumbewustzijn vraagt om het bewust met elkaar bezig zijn met ontwerpen en ontwikkelen. Formuleer als vakgroep bijvoorbeeld met elkaar grote ideeën, een vakvisie en denk bewust na over de leerdoelen en de manier van toetsen. Ga je vervolgens dit curriculum ontwikkelen en uitvoeren. Zorg er dan ook voor dat met elkaar ook de kwaliteit meet en borgt, bijvoorbeeld middels de pdsa cyclus.
Hoe kun je nog meer werken aan curriculumbewustzijn?
- Lees passende artikelen op onze pagina over curriculumontwikkeling, zoals de 6 uitgelichte artikelen. Dit helpt breder te kijken naar het begrip curriculum.
- Luister naar deze podcastaflevering over curriculumbewustzijn.
- Lees ons nieuwe boek Curriculumontwerp in een notendop.
Tot slot
Je kunt blijven aanbouwen, stutten en stuken, maar soms is het waardevoller of wenselijk om voor nieuwbouw te gaan. De actualisatie van de kerndoelen (en eindexamenprogramma’s) kan een goed moment zijn om als school en vakgroep het curriculum grondig aan te pakken, zodat het én goed aansluit bij de kerndoelen én bij de visie en context van de school. Zo bemerken we dat veel scholen de komende jaren actief tijd reserveren om aan het curriculum te werken. Geef bijvoorbeeld vakgroepen regelmatig extra tijd voor schrijven van leerdoelen, ontwikkelen van lesmateriaal en bovenal het gezamenlijk werken aan een doordacht, krachtig curriculum. Kortom: werk gezamenlijk aan een krachtig, passend curriculum!
💡 De curriculumexpertise van het team versterken?
Wil je als school écht een slag maken het de versterken van de curriculumexpertise, zowel in het kader van de geactualiseerde kerndoelen, basisvaardigheden en andere ontwikkeling? Bekijk dan onze:
- online leergang curriculumontwerp
- opleiding curriculumexpert, die we ook aanbieden binnen scholen (incompany).
Hopelijk heeft dit artikel geholpen om duidelijk te krijgen wat er nu precies veranderd door de geactualiseerde kerndoelen en hoe je hier als school, vaksectie of docent mee aan de slag kunt gaan. Wil je de nieuwe kerndoelen bekijken of vergelijken? Kijk dan op onze nieuwe website allekerndoelen.nl – alle kerndoelen handig op één plek. Of lees dit artikel.
Succes!
Meer over dit onderwerp? Luister dan naar podcast aflevering 62 – Nieuwe kerndoelen.