Deelvisies als schakel tussen visie en praktijk

Hoe vertaal je een visie naar de praktijk? De visie wordt ook wel gezien als het fundament van het onderwijs. Het is daarom belangrijk dat deze onderwijsvisie actueel is, stevig staat en breed wordt gedragen. Maar omdat een onderwijsvisie gaat over het geheel aan onderwijs, kan deze soms groot en enigszins abstract aanvoelen. Dit maakt het lastig om de visie te vertalen naar de praktijk, want wat zie je dan precies? Het is daarom aan te raden om de grote overkoepelende visie verder uit te werken in kleinere deelvisies. Hoe je daarmee aan de slag kunt gaan lees je in dit artikel.

Wat is een deelvisie

In het onderwijs is een deelvisie een specifiek uitgewerkte visie op een deelaspect van het onderwijs. Zo kan een school naast haar overkoepelende visie op onderwijs bijvoorbeeld aparte visies hebben op thema’s als digitale geletterdheid, toetsing, ouderbetrokkenheid of het pedagogisch klimaat. Daarbij is het belangrijk dat elke deelvisie past onder de bredere visie van de instelling. Op deze manier helpen deelvisies bij het verdiepen van de visie van de school en bij de vertaling naar de praktijk. Dit versterkt onder andere het draagvlak binnen de organisatie: omdat de schoolvisie per thema meer zichtbaar wordt, wordt het makkelijker voor docenten, leerlingen, studenten en andere betrokkenen om zich hieraan te verbinden.

Een andere positieve eigenschap van een deelvisie is dat deze helpt bij het verduidelijken van de bedoeling van een gekozen actie, de praktische uitvoering of gemaakte afspraken binnen het thema. Een deelvisie biedt een antwoord op de vraag ‘waarom doen we dit eigenlijk zo?’, wat een belangrijke motivator is om met een thema aan de slag te gaan. 

Hoe ga je te werk

Een onderwijsvisie beschrijft wat een organisatie op lange termijn wil bereiken en vormt daarmee een fundament voor strategische keuzes en acties. Daarom is het belangrijk dat de overkoepelende visie stevig staat en gezamenlijk wordt gedragen. Als dat (nog) niet het geval is dan is het verstandig om met je visie aan de slag te gaan. Van daaruit kun je het makkelijkst toewerken naar deelvisies op de manier die wij hieronder beschrijven.

Vorm een kernteam

Visievorming in het onderwijs gebeurt idealiter in dialoog en niet top-down.
Het is dan ook verstandig om een kernteam of werkgroep te vormen die aan de slag gaat met het opstellen van de deelvisie bij het betreffende thema.  Een kernteam is idealiter niet te groot en bestaat uit tenminste één formeel leidinggevende. Zo is er altijd een directe verbinding met het management.
Het is ook wenselijk om een gevarieerde kerngroep samen te stellen. Denk aan collega’s met een sterk reflecterend en lerend vermogen, innovatieve en afwijkende denkers en collega’s die ervaring hebben met het ontwikkelthema. Zo’n kernteam zorgt niet alleen voor een krachtige dialoog maar biedt ook een gezond tegenwicht aan de ‘dominante coalitie’, de personen die bewust en onbewust vaak de richting bepalen in de school of opleiding. Is het kernteam gevormd dan kunnen zij aan de slag.

Wijs relevante kernwaarden aan

Een deelvisie is een doorvertaling van de onderwijsvisie. De eerste stap voor het kernteam is dan ook om aanknopingspunten te zoeken in de overkoepelende visie op onderwijs. Kernwaarden zijn hier uitermate geschikt voor omdat ze op zichzelf al een concretisering zijn van het hoger doel van de school. Als er in de onderwijsvisie geen duidelijke kernwaarden worden benoemd, zullen deze uit de visietekst gehaald moeten worden. Het is daarbij aan te raden om een zogenaamde echtheids-toets te doen: voor elke gevonden waarde worden een aantal vragen beantwoord die aantonen of de waarde een kernwaarde is.

“De focus ligt op leren, leren is leuk!” Een voorbeeldfragment* uit een onderwijsvisie. Plezier in leren is een kernwaarde die je uit deze zin kan halen en kan een richtinggever zijn voor bijvoorbeeld een deelvisie op digitale geletterdheid of burgerschap.

*Het gebruikte fragment komt uit de visie van de Alan Turingschool in Amsterdam.

De deelvisie schrijven

Op basis van de kernwaarden kan het kernteam aan de slag met het opstellen van de deelvisie. Een tip hierbij is om eerst iedereen zijn of haar eigen visie op het thema op te laten schrijven, om vervolgens samen te kijken waar de overeenkomsten zitten. Zo wordt groepsdenken voorkomen.

De structuur van een deelvisie lijkt vaak op die van de onderwijsvisie, maar dan gericht op één thema. Je beschrijft waar je als school of opleiding voor staat, waar je voor gaat en wat je wil bereiken binnen het specifieke thema. Op die manier helpt een deelvisie bij het aanwijzen van de doelen en ambities bij het deelonderwerp. Houdt de deelvisie daarom kort en richt je zo veel mogelijk op gedrag: dat maakt de visie uitvoerbaar.

Het opstellen van een deelvisie is doorgaans een participatief proces. Heb je een eerste concept dan kun je dit vervolgens gaan toetsen met behulp van klankbordsessies. Vraag verschillende belanghebbenden, zoals docenten, schoolleiding, leerlingen, studenten en ouders, om te reageren op de concepttekst. Het raadplegen van verschillende groepen levert waardevolle perspectieven en kennis op. Betrokken stakeholders kunnen belangrijke inzichten aandragen die de deelvisie rijker en realistischer maken. Daarnaast zorgt het ervoor dat belanghebbenden zich mede-eigenaar gaan voelen van de deelvisie, wat leidt tot een hogere betrokkenheid en bereidheid om de deelvisie straks uit te voeren.

Implementatie

Een deelvisie krijgt, net zoals de onderwijsvisie, zijn waarde in de praktijk. Om de deelvisie van papier over te brengen naar de praktijk ga je een implementatieplan schrijven. Hierin beschrijf je onder andere hoe je draagvlak gaat creëren, welke ambities je hebt, aan welke doelen je gaat werken en hoe evaluatie en borging worden geregeld. Wanneer de doelen onder de deelvisie voldoende ambitieus zijn, zullen ze iedereen verleiden om in beweging te komen. Tegelijkertijd dienen ze ook voldoende realistisch en daarmee haalbaar te zijn, want doelen die binnen bereik liggen hebben een positieve impact op het team.

Tot slot

Zoals je hebt kunnen lezen, is een deelvisie een doorvertaling van de onderwijsvisie. Het is daarom belangrijk dat deze onderwijsvisie actueel is, stevig staat en breed wordt gedragen. Als dat niet het geval is, is het verstandig om ook daarin te investeren. Dit kan je doen met behulp van een vernieuwingstraject maar je kunt ook de ontwikkeling van de deelvisies gebruiken om dit te realiseren: de inzichten uit deelvisies worden dan gebruikt om de hoofdvisie te versterken. Zo bouw je stap voor stap aan een visie die niet alleen klopt op papier, maar vooral werkt in de praktijk.